افرادی که بهدلیل مشاغل سنگین یا کمتحرکی دچار دیسک کمردرد میشوند، باید هرچه سریعتر و قبل از اینکه کار به جراحی برسد، بهدنبال درمان دیسک کمر باشند. این عارضه زمانی رخ میدهد که دیسک های بین مهرهای در ناحیه کمر دچار آسیب یا بیرونردگی شوند و فشار بر روی اعصاب مجاور ایجاد کنند. درمان دیسک کمر شامل روشهای غیرجراحی مانند کایروپراکتیک، فیزیوتراپی، داروهای ضد التهاب و تمرینات تقویتی است.
با اینکه اکثر بیماران با استفاده از درمانهای غیرجراحی بهبود می یابند، اما در موارد شدید ممکن است برای درمان کمر درد شدید نیاز به جراحی باشد. در این مقاله، قصد داریم به بررسی روشهای مختلف درمان دیسک کمر و راهکارهای مؤثر برای مدیریت کمر درد شدید بپردازیم.
این محتوا جنبه اطلاع رسانی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشک نیست.
دیسک کمر چیست و کجاست؟
عارضه فتق دیسک کمر به آن دیسک کمر نیز گفته میشود، زمانی رخ میدهد که یکی از دیسکهای ستون فقرات (کمر) شما بهدلیل ساییدگی طبیعی یا آسیبدیدگی، پاره یا نشت میکند. این مایع نشتشده به نخاع شما فشار میآورد و اعصاب نخاعی شما را تحریک میکند و درنهایت، منجر به درد، بیحسی و ضعف میشود.
اما خود دیسک کمر در کجای ستون فقرات قرار دارد؟
شما مجموعهای از استخوانها (مهرهها) در ستون فقرات خود دارید که از قسمت پایین جمجمه تا استخوان دنبالچه شما امتداد دارند. بین مهرههای شما بالشتکهای گردی به نام دیسک وجود دارد. دیسکها بهعنوان ضربهگیر بین استخوانهای شما عمل کرده و به شما کمک میکنند تا بهراحتی خم شوید و حرکت کنید. با گذشت زمان، دیسکها کارایی کمتری پیدا میکنند و یا ممکن است جابجا شوند. وقتی این اتفاق میافتد، به آن فتق دیسک میگویند.
نامهای دیگر فتق دیسک کمر عبارتنداز:
- برآمدگی دیسک.
- لیزخوردگی دیسک.
- پارگی دیسک.
- بیرونزدگی دیسک.
طبق آماری که در وبسایت ncbi منتشر شدهاست:
The incidence of HNP is 5 to 20 cases per 1000 adults annually, predominantly affecting individuals aged 30 to 50.
میزان بروز HNP سالانه ۵ تا ۲۰ مورد در هر ۱۰۰۰ بزرگسال است که عمدتاً افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله را تحت تأثیر قرار میدهد.
برآمدگی دیسک رایجترین علت درد گردن، کمر و پا است. دیسک کمر میتوانند در هرجایی از ستون فقرات شما اتفاق بیفتند؛ اما معمولا در قسمت پایین کمر (ستون فقرات کمری) یا گردن (ستون فقرات گردنی) رخ میدهند. بهندرت پیش میآید که فتق دیسک در قسمت بالای کمر (ستون فقرات سینهای) باشد.
اگر دچار فتق دیسک شدهاید، میدانید که درد آن در برخی مواقع شدید و نفسگیر است. خوشبختانه در اکثر موارد این عارضه بدون نیاز به درمان جراحی به خودی خود یا با استفاده از درمانهای غیرتهاجمی برطرف میشود. اگر بیش از چند هفته علائم را دارید و دردتان کمتر نمیشود، بهتر است به یک بهترین متخصص کایروپراکتیک در تهران یا فیزیوتراپیست مراجعه کنید. این متخصصان میتوانند گزینههای درمانی شما را انتخاب کرده و به بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره کمک کنند.
علت دیسک کمر
هر دیسکی که در ستون فقرات شما قرار دارد، دارای یک مرکز نرم و ژلمانند و یک لایه بیرونی سفتتر است. میتوانید این دیسک را چیزی شبیه به یک دونات ژلهای تصور کنید. با گذشت زمان، لایه بیرونی ضعیف شده و ممکن است ترک بخورد. فتق دیسک زمانی اتفاق میافتد که ماده “ژلهای” داخلی از طریق ترک بیرون زده میشود و به نخاع شما فشار وارد میکند. ماده نشتکرده ممکن است به اعصاب نخاعی مجاور فشار وارد کند و علائم فتق دیسک را ایجاد کند. درصورتی که این مایع به نخاع نرسد، احتمالا علائم شدید دیسک کمر را تجربه نخواهید کرد.
عوامل مختلفی میتوانند در پارگی دیسک نقش داشتهباشند که هر کدام از آنها بر روی انتخاب نوع درمان دیسک کمر تاثیر میگذارند. علتهای رایج دیسک کمر عبارتنداز:
- بالارفتن سن.
- آسیبهای تروماتیک، مانند زمینخوردن.
- انجام حرکات خمشدن شدید یا پیچخوردن مکرر.
- بلندکردن نادرست اجسام سنگین.
علت دیسک کمر در زنان
دیسک کمر، مشکل رایج در بین افرادی است که ساعتهای طولانی پشت کامپیوتر مینشینند و یا اجسام سنگین بلند میکنند. اما آیا این عارضه در بین زنان و مردان متفاوت است؟ اگر بله، فتق دیسک در زنان به چه علتهایی رخ میدهد؟
علل شایع فتق دیسک در زنان شامل بارداری، چاقی، ژنتیک و آسیبهای قبلی کمر است. همچنین، عوامل خطر دیسک کمر در زنان شامل سن، وزن، قد، سبک زندگی بیتحرک و قومیت آنهاست.
بررسیها نشان میدهد که، علل و عوامل خطر دیسک کمر در زنان تفاوت چندانی با مردان ندارند. در واقع، بزرگترین تفاوت بین این دو گروه، مربوط به بارداری و پوکی استخوان است. به همین دلیل، درمان کمر درد شدید در زنان کمی با مردان متفاوت است.
بارداری و دیسک کمر در زنان
بارداری معمولا علت مستقیم دیسک کمر نیست؛ مگر اینکه بیمار دچار استئوپنی شدید باشد یا اخیرا دچار آسیب تروماتیک در کمر شدهباشد. عوامل دیگری نیز میتوانند در ایجاد فتق دیسک نقش داشتهباشند؛ مانند یک بیماری زمینهای، آسیب قبلی یا تغییرات فیزیولوژیکی طبیعی که در بدن زن در دوران بارداری رخ میدهد.
درد کمر و همچنین درد لگن در دوران بارداری بسیار شایع است. این درد بهدلیل افزایش فشار و کشش روی ستون فقرات کمری و کمربند لگنی است. درمان درد ناشی از دیسک کمر در دوران بارداری محدود است. گزینههای درمانی شامل فیزیوتراپی است که طبق آن، از تمرینات بیخطر برای بارداری و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی تأییدشده برای استفاده در دوران بارداری استفاده میشود.
پوکی استخوان در زنان
پوکی استخوان باعث شکنندگی و ضعف استخوانها میشود. زنان بهدلیل تغییرات هورمونی در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به پوکی استخوان قرار دارند. این امر مخصوصا در زنان یائسه بیشتر صدق میکند.
معرفی انواع روشهای درمان دیسک کمر
انواع روشهای درمان دیسک کمر به دو گروه درمانهای غیرجراحی و درمانهای جراحی تقسیم میشوند:
| معیار مقایسه | درمان غیرجراحی دیسک کمر | درمان جراحی دیسک کمر |
|---|---|---|
| تعریف | روشهایی بدون ایجاد برش جراحی برای کاهش درد و بهبود عملکرد | مداخلات جراحی برای برداشتن فشار از روی عصب یا تثبیت ستون فقرات |
| نمونه روشها | فیزیوتراپی، دارودرمانی، تزریق اپیدورال، کایروپراکتیک، تمرینات اصلاحی | دیسککتومی، لامینکتومی، فیوژن ستون فقرات |
| میزان تهاجمی بودن | غیرتهاجمی یا کمتهاجمی | تهاجمی |
| نیاز به بستری | معمولاً ندارد | اغلب نیازمند بستری کوتاهمدت |
| مدت زمان بهبودی | تدریجی (چند هفته تا چند ماه) | سریعتر اما نیازمند دوره نقاهت |
| میزان موفقیت | بالا (۸۰–۹۰٪) | بالا در موارد شدید |
| خطرات و عوارض | حداقل | عفونت، خونریزی، آسیب عصبی |
| هزینه درمان | کمتر | بیشتر |
| مناسب برای | بیماران بدون ضعف عصبی شدید | بیماران با درد شدید یا ضعف عصبی |
درمان غیرجراحی
رایجترین درمانهای غیرجراحی دیسک کمر عبارتنداز:
کایروپراکتیک
کایروپراکتیک یکی از روشهای درمان دیسک کمر بدون جراحی است که به کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی ستون فقرات کمر کمک میکند. در این روش، کایروپراکتورها یک فشار کنترلشده بر روی مفاصل و مهرهها وارد میکنند تا انحرافات را اصلاح کرده و فشار بر روی اعصاب آسیبدیده را کاهش دهند. در مواقعی که استراحت و سایر درمانهای خانگی نتوانند در درمان دیسک کمر موثر باشند، از این روش درمانی استفاده میشود.
نکته بسیار مهم: انجام کایروپراکتیک دیسک کمر باید فقط پس از تصویربرداری و با نظر پزشک انجام شود.
فیزیوتراپی
درمان دیسک کمر معمولا با فیزیوتراپی شروع میشود. فیزیوتراپیستها به بیماران کمک میکنند تا دردهای خود را کاهش داده و همچنین با ایجاد یک برنامه خانگی برای جلوگیری از آسیب بیشتر یا عود، به حل مشکلات دیسک کمر بپردازند.
کاردرمانی
در کاردرمانی، دستورالعملهای مفیدی در مورد نحوه صاف و تراز نگهداشتن کمر، مخصوصا در زمان نشستن طولانیمدت، تجویز میشود.
مدیریت درد
مدیریت درد برای درمان دیسک کمر بدون جراحی به محل و شدت عارضه بستگی دارد. پزشکان معمولا تکنیکهایی مانند مصرف داروهای ضد التهابی و مسکن، شلکنندههای عضلانی و تزریق استروئید را توصیه میکنند.
طب سنتی
طب سنتی با درمانهای جامعی مانند یوگا، ماساژ و طب سوزنی همراه است. این روشها درنهایت به بهبود وضعیت کلی بیمار و کاهش علائم او منجر میشوند.
درمان جراحی
زمانی که علائم مربوط به دیسک کمر با درمانهای غیرجراحی بهتر نشود یا علائم بدتر شوند، پزشک جراحی را برای درمان کمر درد شدید توصیه میکند. رایجترین گزینههای درمانی جراحی دیسک کمر عبارتنداز:
لامینکتومی (Laminectomy)
در این روش، قطعاتی از استخوان و بافت نرم که به اعصاب فشار میآورند، برداشته میشوند. این عمل بسته به عوامل خاص، ممکن است بهصورت یک عمل کمتهاجمی یا یک عمل باز انجام شود.
لامینکتومی و فیوژن ستون فقرات (Laminectomy and Spinal Fusion)
برای درمان کمر درد شدید، ممکن است پزشک تشخیص دهد که بهتر است لامینکتومی با فیوژن ترکیب شود. در این روش، با اتصال دائمی دو یا چند مهره با استفاده از پیچ و میله برای تثبیت ستون فقرات، حرکت در بخش آسیبدیده ستون فقرات کاهش مییابد. پیوند استخوان نیز معمولا با استفاده از استخوان اضافی برای پرکردن شکافهای بین مهرهها و تحریک روند بهبود انجام میشود.
دیسککتومی (Discectomy)
این روش درمان کمر درد شدید، یک عمل کمتهاجمی برای برداشتن بخشی از دیسک است که عصب را تحریک میکند و باعث درد میشود. بسته به عوامل خاص، این عمل ممکن است بهصورت یک عمل کمتهاجمی یا یک عمل باز انجام شود.
نحوه استراحت برای درمان دیسک کمر
در صورت ابتلا به دیسک کمر، در زمان هایی که میخوابید، مینشینید یا دراز میکشید، درد شدیدی را تجربه میکنید. ترازکردن صحیح ستون فقرات میتواند به درمان کمر درد شدید کمک کند.
وقتی کمر درد دارید، استراحت شبانه برایتان دشوار است. اما اگر موقعیتهای مناسب را بدانید، میتوانید راحتتر بخوابید. خوابیدن روی شکم کار خوبی نیست؛ زیرا منحنی طبیعی ستون فقرات را از تراز خارج میکند و به کمر و گردن شما فشار میآورد. اگر مجبورید روی شکم بخوابید، یک بالش زیر باسن و زانوهایتان قرار دهید تا انحنای مناسب ستون فقرات حفظ شود و فشار روی دیسک بیرونزده کاهش یابد.
جایگزینهای بهتر درمان سریع درد دیسک کمر، خوابیدن به پهلو یا پشت است. افرادی که به پهلو میخوابند، میتوانند یک بالش بین زانوها قرار دهند تا فشار را در باسن کاهش دهند، یا پاهای خود را روی یک بالش بالا ببرند. همچنین میتوانند در زمان خوابیدن به پهلو، یک حوله لولهشده را بین کمر و تشک خود قرار دهند. بهتر است همیشه به پهلو بخوابید تا دردی احساس نکنید.
حالت خواب مطلوب برای فتق دیسک، خوابیدن به پشت است. خوابیدن به پشت، ستون فقرات شما را در حالت خنثی نگه میدارد؛ بنابراین احتمال فشار به عصب کمتر میشود. برای راحتی بیشتر، میتوانید یک بالش کوچک یا حوله لولهشده را زیر زانوها و کمر خود قرار دهید. یک بالش شکلاتی (pillow wedge) شکل که پاها و مچ پا را بالا میبرد نیز میتواند فشار روی دیسک فتقدار را کاهش دهد.
آیا دیسک کمر خوب میشود؟
بله. درصورتی که دیسک کمر به مرحله حاد خود نرسیدهباشد، با استفاده از روشهای درمان دیسک کمر بدون جراحی نظیر استراحت مناسب، کایروپراکتیک و یا فیزیوتراپی قابل درمان است. البته حتما باید یک برنامه زندگی مناسب نیز برای بعد از درمان دیسک کمر داشته باشید. داشتن این برنامه به شما کمک میکند تا در آینده دوباره درگیر این مشکل نشوید.
درمان دیسک کمر در منزل
احتمالا از خودتان میپرسید که برای درمان دیسک کمر در منزل چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟ در بیشتر موارد، درد ناشی از بیرونزدگی دیسک به مرور زمان و یا با استفاده از درمان دیسک کمر بدون جراحی ازبین میرود. برای درمان سریع درد دیسک کمر در خانه، میتوانید:
اگر دردتان شدید است، یک تا سه روز استراحت کنید. اما برای جلوگیری از سفتی عضلات، نباید برای مدتزمان طولانی در رختخواب بمانید.
- از مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن استفاده کنید.
- از گذاشتن گرما یا یخ روی ناحیه آسیبدیده استفاده کنید.
- حرکتهای توصیهشده توسط کایروپراکتور یا فیزیوتراپیست را با دقت و طبق برنامه انجام دهید.
برای درمان کمر درد چه بخوریم؟
حذف وعدههای غذایی سالم، خوردن بیشازحد یا خیلی کم غذا و همچنین مصرف بیشازحد غذاهای مضر مانند کافئین، الکل، شکر و غیره میتواند منجر به ظاهرشدن علائم کمردرد شود.
بهترین غذاهایی که به درمان سریع درد دیسک کمر کمک میکنند عبارتنداز:
- ماهیهای چرب: ماهیهای چرب منبع عالی اسیدهای چرب امگا ۳ و ویتامین D هستند که این دو عامل به کاهش التهاب و دردهای کمر کمک میکنند.
- سبزیجات برگدار تیره: سبزیجات برگدار حاوی ویتامینهای ضروری از جمله K، A، C و آنتیاکسیدانها هستند. آنتیاکسیدان به کاهش التهاب هنگام کمردرد، اتصال کلسیم به دیسکها و سلامت استخوانها کمک میکند.
- آجیل و دانهها: آجیلهای خام سرشار از اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. مصرف منظم آنها التهاب و مشکلات کمردرد موجود را تا حد زیادی کاهش میدهد و به تقویت استخوانها در درازمدت کمک میکند.
- انواع توت: توتها سرشار از فلاونوئیدها و آنتیاکسیدانها هستند.
- غلات کامل: غلات کامل مانند گندم، برنج قهوهای، ارزن، جو و غیره سرشار از مواد مغذی حیاتی مانند مواد معدنی و ویتامینها هستند.
- زنجبیل و زردچوبه: زنجبیل و زردچوبه حاوی کورکومین هستند. این ماده به درمان سریع درد دیسک کمر کمک میکند.
- محصولات لبنی: کلسیم برای قویترکردن استخوانها ضروری است و بنابراین از مشکلات کمر جلوگیری میکند.
- آب: کمآبی بدن یکی از دلایل شایع مشکلات فیزیولوژیکی مختلف است و همچنین بر درد کمر تاثیر میگذارد. زمانی که بهطور منظم آب مصرف نمیکنید، مایعات بالشتکی ضروری ذخیرهشده در دیسک بین مهرهها شروع به خشکشدن میکنند و درد را افزایش میدهند.
بهترین مسکن برای درد دیسک کمر کدام است؟
برای درمان سریع درد دیسک کمر، معمولا مسکنهای زیر تجویز میشوند:
- داروهای مسکن بدون نسخه شامل استامینوفن، ایبوپروفن یا ناپروکسن سدیم.
- داروهای نوروپاتیک شامل گاباپنتین، پرگابالین، دولوکستین یا ونلافاکسین.
- شلکنندههای عضلانی.
- مواد افیونی شامل کدئین یا ترکیبی از اکسی کدون-استامینوفن.
- تزریق کورتیزون.
داروی گیاهی برای دیسک کمر و سیاتیک چیست؟
مصرف برخی از داروهای گیاهی میتواند در درمان دیسک کمر و علائم آن موثر باشد. برخی از رایج داروهای گیاهی برای درمان سریع درد دیسک کمر و سیاتیک عبارتنداز:
- فلفل چیلی؛
- گیاه آرنیکا؛
- آکای؛
- پنجه گربه؛
- کرنبری؛
- روغن گل مغربی؛
- زنجبیل؛
- عصاره هسته انگور.
راهرفتن برای دیسک کمر خوب است؟
بله، راهرفتن میتواند برای افرادی که دچار دیسک کمر هستند، مفید باشد. راهرفتن ساده و منظم، یک تمرین کمفشار است که به بهبود گردش خون، کاهش تنش عضلانی و تقویت عضلات اطراف ستون فقرات کمک میکند.
از آنجاییکه استراحت طولانیمدت و یکجانشینی به بدترشدن علائم دیسک کمر منجر میشود، میتوانید از راهرفتن برای حفظ انعطافپذیری و جلوگیری از سفتی در ناحیه کمر استفاده کنید. یادتان باشد که مدتزمان راهرفتن شما به سطح درد و میزان راحتیتان بستگی دارد. برای شروع میتوانید مدتزمان کمی را در مسیرهای ساده راه بروید و به مرور زمان، پیادهروی را طولانیتر کنید.
کسانی که دیسک کمر دارند چگونه بنشینند؟
نشستن برای مدت طولانی برای افرادی که فتق دیسک دارند ایدهآل نیست. اگر مجبور به نشستن هستید، ستون فقرات خود را محکم به پشتی صندلی تکیه دهید، صاف بنشینید و قوز نکنید؛ زیرا قوزکردن باعث کشیدگی رباطهای ستون فقرات و تشدید فتق دیسک میشود. زانوهای شما باید همسطح با باسن یا اگر پشت میز نشستهاید کمی بالاتر از باسن باشند. صندلی باید در ارتفاعی باشد که به شما امکان دهد پاهای خود را صاف روی زمین نگه دارید.
برای ایجاد پشتیبانی بیشتر، یک حوله لولهشده یا بالش کوچک را بین صندلی و قوس کمر خود قرار دهید. همچنین این کار در زمان رانندگیکردن نیز مفید است. اگر مجبورید برای مدت طولانی بنشینید، حتما زمانهای خاصی را برای کشش عضلات خود اختصاص دهید.
از کجا بفهمم دیسک کمرم خوب شده؟
بهبودی دیسک کمر بهتدریج و با گذشت زمان حاصل میشود. برای تشخیص اینکه آیا دیسک کمرتان خوب شدهاست یا خیر، باید به نشانههای مختلفی مانند کاهش تدریجی درد، بهبود تحرک و انعطافپذیری، کاهش احساس بیحسی یا سوزنسوزنشدن در اندامها و افزایش قدرت عضلانیتان توجه کنید. اگر میتوانید فعالیتهای روزمره خود را با راحتی بیشتری انجام دهید و بهطور کلی احساس بهتری دارید، احتمالا وضعیت دیسک کمرتان بهتر شدهاست.
جمعبندی
درمان دیسک کمر یک فرآیند زمانبر است و شامل روشهای مختلفی برای کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیماران میشود. از جمله این روشها میتوان به فیزیوتراپی، کایروپراکتیک، جراحی، تزریق دارو، مصرف داروهای گیاهی و تغییر در رژیم غذایی اشاره کرد.
همچنین، فعالیتهایی مانند راهرفتن میتواند بهتدریج به بهبود وضعیت دیسک کمرتان کمک کند. در کنار این روشها، استراحت مناسب و استفاده از داروهای ضد التهاب نیز نقش مهمی در تسکین علائم دارند. انتخاب روش مناسب درمان دیسک کمر برای هر فرد توسط کایروپراکتور یا فیزیوتراپیست و با توجه به شرایط خاص او انجام میشود. اگر به دیسک کمر دچار شدهاید، توصیه میکنیم هرچه سریعتر برای درمان اقدام کنید تا وضعیت دیسکتان حاد نشود.
